Waarom is een gelijke verdeling van cv-water zo belangrijk?

Een verwarmingssysteem werkt in een cyclus. De warmteopwekker (cv-ketel of warmtepomp) verwarmt het cv-water tot de ingestelde of benodigde aanvoertemperatuur. Dit verwarmde water stroomt naar de warmteafgifte-onderdelen (radiatoren en vloerverwarmingslussen) om daar de warmte af te geven aan de ruimte. Tenslotte stroomt het cv-water afgekoeld weer terug naar de warmteopwekker en begint de cyclus opnieuw.

Hoe efficiënt deze cyclus verloopt is afhankelijk van een juist debiet. En dat zie je terug aan de delta-T (ΔT).

• Debiet staat voor hoe snel en hoeveel cv-water door de radiatoren of lussen stroomt.
• ΔT staat voor het verschil tussen de aanvoer- en retourtemperatuur van het cv-water in de radiatoren of lussen.

Wat is het belang van debiet?

Een juist afgesteld debiet van alle radiatoren en lussen zorgt voor een gelijke waterverdeling. Water zoekt altijd de weg van de minste weerstand. Radiatoren dichtbij de warmteopwekker ontvangen bij een onjuist debiet daardoor meer cv-water dan radiatoren verderop. Dat heet waterzijdige onbalans. Kamers warmen daardoor ongelijkmatig en mogelijk onvoldoende op. Daarnaast zorgt een juist afgesteld debiet per radiator of lus ook voor efficiënte warmteafgifte. Sommige radiatoren hebben vanwege hun grootte of plaatsing simpelweg meer of minder doorstroming van water nodig om de ruimte zo goed mogelijk te kunnen verwarmen. Concluderend is een onjuist debiet de bronoorzaak van een inefficiënte verwarmingsinstallatie:

• Bij radiatoren of lussen met een te laag debiet werkt de ketel langer en harder om ruimtes op temperatuur te brengen.
  • Je ervaart hogere stookkosten en mogelijk ook comfortproblemen.
• Bij radiatoren of lussen met een te hoog debiet werkt de warmteopwekker inefficiënt door te hoge retourtemperaturen.
  • Dezelfde problemen als hierboven. Daarnaast werkt de warmteopwekker alleen efficiënt bij lagere retourtemperaturen.

Zie het plaatje hieronder voor een visualisatie van waterzijdige (on)balans bij radiatoren:

Je ziet dat een verwarmingsinstallatie in onbalans (links) tegelijkertijd hele warme én hele koude radiatoren heeft. Nadelig voor comfort, efficiëntie en stookkosten. Een radiator in balans daarentegen is warm aan de aanvoerzijde en koud aan de afvoerzijde. Het cv-water geeft netjes warmte af aan de ruimte en stroomt vervolgens afgekoeld weer terug naar de warmteopwekker.

Een juist afgesteld debiet zorgt dus voor:

• Een gelijke waterverdeling over alle radiatoren en vloerverwarmingslussen
• Optimale warmteafgifte per radiator en vloerverwarmingslus
• Beïnvloed de ΔT en dus efficiëntie van de warmteopwekker:
  • Hoger debiet zorgt voor een kleinere ΔT
  • Lager debiet zorgt voor een grotere ΔT

Wat is het belang van ΔT?

De ΔT staat voor de verhouding tussen de aanvoer- en retourtemperatuur. Het is een belangrijke aanwijzing voor hoe goed het debiet afgesteld is. De retourtemperaturen van radiatoren en vloerverwarmingslussen zijn bepalend voor hoe efficiënt een cv-ketel of (hybride) warmtepomp het verwarmingssysteem aanstuurt. De juiste retourtemperatuur hangt af van de ingestelde of benodigde aanvoertemperatuur. In de tabel hieronder zie je ideale verhoudingen tussen aanvoer- en retourtemperaturen bij (hybride) cv-ketels.

Bij all-electric warmtepompen is een ΔT van 7°C ideaal. 

Is er sprake van (on)balans in mijn verwarmingsinstallatie?
Om daarachter te komen moet je weten wat de aanvoertemperatuur en retourtemperaturen van jouw radiatoren en vloerverwarmingslussen zijn. Dat kun je voelen met de hand, zien met een warmtebeeldcamera of meten met handige radiatormagneten of leidingstickers. De meest simpele en kosteloze manier is met de hand. Je zet de kamertemperatuur zo’n 5°C hoger zodat de warmteopwekker cv-water gaat verwarmen en rondpompen. Wacht zeker 15 minuten terwijl radiatoren opwarmen. Loop dan alle radiatoren na, en voel met de hand of radiatoren verschillend (erg) warm of (redelijk) koud zijn. Indien je duidelijk verschillende temperaturen merkt aan de aanvoer- en retourzijde tussen radiatoren onderling, kun je stellen dat er sprake is van (on)balans. Inregelen is dan een slimme maatregel. Gebruik radiatormagneten of leidingstickers voor het meest duidelijke inzicht.

Praktische richtlijn voor het inregelen van radiatoren en vloerverwarmingslussen
Inregelen betekent het openen of knijpen van waterdoorstroming in radiatoren en vloerverwarmingslussen. Zo creëer je zowel een juiste balans tussen aanvoer- en retourtemperaturen, als ook een gelijke waterverdeling tussen radiatoren en lussen onderling. Of je de doorstroming moet openen of knijpen hangt af van de retourtemperaturen: 

• Retourtemperatuur van een radiator of lus te laag? 
  Dan moet de ketel harder werken om het water op de gewenste aanvoertemperatuur te krijgen. De radiator of lus heeft een grotere doorstroming van water nodig. Het debiet moet dus omhoog. Daarmee wordt de ΔT kleiner.
• Retourtemperatuur van een radiator of lus te hoog? 
  Dan geven de radiatoren/lussen onvoldoende warmte af en kan de ketel zijn vermogen niet kwijt. De radiator of lus heeft een kleinere doorstroming van water nodig. Het debiet moet omlaag. Daarmee wordt de ΔT groter.

Je doorloopt dit proces voor iedere radiator of lus in gebruik. Het aanpassen van debiet bij één radiator of lus, beïnvloed ook de doorstroming van anderen. Je zult dit proces een aantal keer moeten doorlopen totdat een balans bereikt is. Begin daarom bij de radiator of lus met de hoogste retourtemperatuur en werk alle radiatoren of lussen af van hoogste naar laagste retourtemperatuur.