Waterzijdig inregelen en cv-optimalisatie

De vergeten groente van energiebesparing

Thuis lekker warm erbij zitten zonder daar meer dan nodig voor te betalen. Dat klinkt vanzelfsprekend. Maar wist je dat in zo’n 80% van de Nederlandse woningen de verwarmingsinstallatie niet optimaal werkt? Veel mensen weten niet dat hun (vloer)verwarming ‘uit balans’ kan zijn. Daardoor betaal je meer aan stookkosten dan nodig. Met waterzijdig inregelen ‘herstel’ je de balans en bespaar je gemiddeld 10% op stookkosten. Het is zelfs wettelijk verplicht voor installateurs bij verschillende situaties, zoals het plaatsen van een nieuwe ketel of (hybride) warmtepomp. Toch wordt het vaak achterwege gelaten vanwege extra tijd en dus kosten. Kennis over inregelen is daardoor verwaterd bij veel bewoners én installateurs. Waterzijdig inregelen is dus echt de vergeten groente van energiebesparing!

Jouw (vloer)verwarming werkt beter als er ‘balans’ is

Het gevolg van een niet goed ingeregelde (vloer)verwarming is een ongelijke verdeling van cv-water over de radiatoren en vloerverwarmingslussen. Sommige radiatoren of lussen krijgen meer of minder cv-water dan anderen. Dat kán leiden tot comfortproblemen. Daarnaast betaal je gemiddeld 10% hogere stookkosten dan nodig. Gelukkig kun je de waterverdeling beïnvloeden door de doorstroming van cv-water tot radiatoren te openen of knijpen. Sommige radiatoren of lussen verwarmen pas goed met meer doorstroming, terwijl anderen het juist met minder kunnen. Het doel van inregelen is om te zorgen dat alle radiatoren of lussen precies genoeg water krijgen om de ruimte efficiënt te verwarmen. Dat proces van balans opzoeken, heet waterzijdig inregelen. Daarna kun je mogelijk ook de aanvoertemperatuur en pompsnelheid verlagen op de cv-ketel of (hybride) warmtepomp. Dat proces heet cv-optimalisatie. 

Herken je één of meerdere van deze problemen in jouw woning? Dan is waterzijdig inregelen mogelijk dé oplossing! 

  • Onverklaarbaar hoge stookkosten
  • Kamers die langzaam of onvoldoende opwarmen
  • Onverklaarbare temperatuurverschillen tussen kamers en radiatoren
  • Temperatuurschommelingen: snel warm maar ook snel weer koud
  • Ongewenste geluiden uit radiatoren en leidingen

Verdiepend: waarom is een waterzijdige balans zo belangrijk? 

Een verwarmingsinstallatie werkt in een cyclus. De cv-ketel of (hybride) warmtepomp verwarmt cv-water tot de ingestelde of benodigde aanvoertemperatuur. Dit stroomt vervolgens naar de radiatoren en vloerverwarmingslussen om daar warmte af te geven aan de ruimte. Tenslotte stroomt het afgekoeld weer terug naar de ketel of pomp en begint de cyclus opnieuw. Twee belangrijke begrippen hierbij:

  • Debiet: staat voor de snel- en hoeveelheid waarmee cv-water door de radiatoren of lussen stroomt.
  • Delta-T (ΔT):  staat voor het verschil tussen de aanvoer- en retourtemperatuur van het cv-water in de radiatoren of lussen.

Een onjuist debiet zorgt voor een verwarmingsinstallatie in onbalans. Water volgt namelijk altijd de weg van de minste weerstand. Daardoor ontvangen radiatoren of lussen dichtbij de pomp meer cv-water dan delen verderop. Dat heet waterzijdige onbalans. Als gevolg warmen kamers ongelijk, langzaam of onvoldoende op en stroomt cv-water met onjuiste temperaturen weer terug. De cv-ketel of (hybride) warmtepomp kan de warmte niet efficiënt afgeven aan de woning en warmt cv-water minder efficiënt op. Daardoor draait deze langer en harder dan nodig en stijgen de stookkosten. Vandaar dat een juist afgestelde doorstroming zo belangrijk is. Iedere radiator of lus ontvangt dan precies genoeg cv-water om warmte goed af te geven. Waardoor de cv-ketel of (hybride) warmtepomp kan verwarmen zoals bedoeld.

Een verwarmingsinstallatie met radiatoren in (on)balans:

Je ziet dat een verwarmingsinstallatie in onbalans (links) tegelijkertijd geheel warme én koude radiatoren heeft. Een verwarmingsinstallatie in balans (rechts) heeft radiatoren die warm zijn aan de aanvoerzijde en afgekoeld aan de afvoerzijde. Het juiste debiet zorgt dus voor:

  • een gelijke waterverdeling over alle radiatoren of vloerverwarmingslussen
  • optimale warmteafgifte per radiator of vloerverwarmingslus
  • een juiste verhouding tussen aanvoer- en retourtemperaturen (ΔT)

Is mijn (vloer)verwarming in (on)balans?
Dat kun je zelf uitzoeken! Het begint bij inzicht in de aanvoer- en retourtemperaturen van jouw radiatoren en vloerverwarmingslussen. Iedere aanvoertemperatuur heeft een ideale retourtemperatuur. Een ideale ΔT, dus. Met inzicht in deze verhouding beoordeel je eenvoudig of jouw (vloer)verwarming in (on)balans is. 

  • Voor radiatoren vind je de ideale verhoudingen tussen aanvoer- en retourtemperaturen in de tabel hieronder.
    • Bij een all-electric warmtepomp is een ΔT rond de 7°C ideaal voor radiatoren. 
  • Voor vloerverwarming is een ΔT rond de 5°C ideaal. Daarnaast mogen alle lussen tot 2°C van elkaar afwijken.
    • Bij all-electric warmtepompen is een ΔT tussen 3-4°C ideaal.
    • Verwarm je een kamer bewust minder? Dan is kleiner temperatuurverschil dan hierboven aangegeven prima.

Hoe check ik de aanvoer- en retourtemperaturen van mijn (vloer)verwarming? 

Dat kan bijvoorbeeld met een warmtebeeldcamera. Maar het kan sinds kort ook met handige radiatormagneten en leidingstickers. Daar voeren wij samen met gemeente Someren een pilot mee uit in de wijk Waterdael. Informeer via email of telefonisch contact voor meer informatie over het zelf inzicht krijgen en inregelen.

Zelf waterzijdig inregelen? Dat kan!
Waterzijdig inregelen betekent het in balans brengen van de waterverdeling tussen alle radiatoren en vloerverwarmingslussen. Dat bereik je door de waterdoorstroming tot radiatoren en lussen te openen of knijpen, totdat een juiste balans tussen aanvoer- en retourtemperatuur bereikt is. Als jouw radiatoren en lussen instelbaar zijn, dan kun je dit zelf. Je hebt dan inzicht nodig in de huidige aanvoer- en retourtemperaturen van jouw (vloer)verwarming. Die vergelijk je met de ideale temperaturen zoals hierboven beschreven.
Vervolgens bepaal je per radiator of lus wat te doen met de doorstroming van cv-water:

  • Is de retourtemperatuur in een radiator of lus te laag? 
    Dan moet de ketel harder werken om het water op de juiste aanvoertemperatuur te krijgen. De radiator of lus heeft een grotere doorstroming van water nodig. Het debiet gaat dan omhoog en de ΔT wordt kleiner.
  • Is de retourtemperatuur in een radiator of lus te hoog? 
    Dan geven de radiatoren/lussen onvoldoende warmte af en kan de ketel zijn vermogen niet kwijt. De radiator of lus heeft een kleinere doorstroming van water nodig. Het debiet gaat dan omlaag en de ΔT wordt groter.

Je doorloopt dit proces voor iedere radiator of lus in gebruik. Het aanpassen van de doorstroming bij één radiator of lus, beïnvloed ook de doorstroming van anderen. Je zult dit proces dus een aantal keer moeten doorlopen totdat een balans bereikt is. Begin altijd bij de radiator of lus met de hoogste retourtemperatuur en werk alle radiatoren en lussen af van hoogste naar laagste retourtemperatuur.

Overweeg je de overstap naar een hybride of all-electric warmtepomp? 

Dan is een goed ingeregelde (vloer)verwarming extra belangrijk:

  1. Lagere aanvoertemperaturen vragen om een goede verdeling van warmte
    Bij een warmtepomp zijn de aanvoertemperaturen lager. Daarom moet iedere radiator of lus voldoende warmwater krijgen om de ruimte zo efficiënt mogelijk te verwarmen.
  2. Een hybride of all-electric warmtepomp heeft een stabiele waterdoorstroming nodig
    Een warmtepomp werkt het efficiëntst wanneer deze constant evenveel warmte levert. Daarom moet iedere radiator of lus meewerken aan een juiste verdeling en doorstroming van warmwater.
  3. Voldoende afkoeling van het cv-water verbetert het rendement
    Een warmtepomp werkt het efficiëntst met lage aanvoertemperaturen. Dankzij een juiste waterverdeling en doorstroming kan het water voldoende afkoelen zodat de warmtepomp met hoog rendement blijft verwarmen.
  4. Inregelen helpt om te testen of lage temperatuurverwarming werkt
    Door in te regelen vóórdat je een warmtepomp neemt, kun je checken of de woning goed opwarmt met een lagere aanvoertemperatuur. Zo weet je of jouw woning en verwarmingsinstallatie geschikt is voor een hybride of all-electric warmtepomp.

Waterzijdig inregelen is sinds 2022 verplicht volgens de EPBD 4 richtlijn bij het plaatsen van een (hybride) warmtepomp. Maar het gebeurt vaak NIET vanwege extra kosten. TIP: Regel je huidige installatie zelf (indien mogelijk) in. Na overstap op een (hybride) warmtepomp vraag je de installateur om de (vloer)verwarming nog even bij te stellen.